Hormon bozukluğu nedir?

Hormon bozukluğu, vücuttaki hormon üreten bezlerin fazla ya da az çalışması sonucu ortaya çıkan tabloların ortak adıdır. Tek bir hastalık değil, geniş bir başlıktır.

Hormonlar kana salgılanan haberci maddelerdir. Uzaktaki organlara ulaşır ve onların çalışmasını yönetir.

Birkaç bez bu sistemin merkezindedir.

Hipofiz beyin tabanındaki küçük bir bezdir ve diğer bezleri yönetir; bu nedenle sorunları geniş etki yaratır.

Tiroit boyundadır ve metabolizma hızını belirler. Az çalışırsa yorgunluk, üşüme, kabızlık ve kilo alma olur; fazla çalışırsa çarpıntı, terleme, sinirlilik ve kilo kaybı görülür.

Böbrek üstü bezleri stres yanıtını, tuz ve su dengesini yönetir.

Pankreas insülin salgılar ve kan şekerini düzenler.

Yumurtalıklar ile testisler üreme hormonlarını üretir. Kadınlarda adet düzensizliği, tüylenme ve gebe kalamama; erkeklerde cinsel istek azalması ve kas kütlesi kaybı bu grupta görülür.

Paratiroit bezleri kalsiyum dengesini yönetir.

Belirtiler çoğu zaman belirsizdir. Yorgunluk, kilo değişimi, uyku bozukluğu ve duygu durum değişiklikleri pek çok hastalıkta görülür.

Bu nedenle yakınmalar hormonla açıklanmadan önce muayene ve uygun testler yapılır.

İnternetten alınan hormon takviyeleri ve muayenesiz istenen geniş test panelleri yanlış yönlendirir; hormon testleri belirli koşullarda ve doğru zamanda anlam taşır.

Değerlendirme yakınmaların ayrıntılı sorgulanmasıyla başlar.

Yakınmanın ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği öğrenilir.

Kilo değişimi, iştah, uyku, ısı toleransı, bağırsak alışkanlığı ve adet düzeni sorgulanır.

Ailede tiroit, şeker ve otoimmün hastalık öyküsü araştırılır.

Kullanılan ilaçlar ve takviyeler listelenir; kortizon, doğum kontrol hapları ve bazı takviyeler test sonuçlarını etkiler.

Muayenede boy, kilo, tansiyon ve nabız ölçülür.

Boyun elle muayene edilir; tiroit büyüklüğü ve nodül aranır.

Deri, saç, tırnak ve kas gücü değerlendirilir.

Kadınlarda tüylenme dağılımı, erkeklerde cinsel gelişim incelenir.

Testler yakınmaya göre seçilir; geniş ve gerekçesiz paneller yanıltıcıdır.

Tiroit için hormon düzeyleri ve gerekirse antikorlar bakılır.

Şeker hastalığı için açlık şekeri ve uzun dönem şeker ölçümü istenir.

Kadınlarda üreme hormonları adet döneminin belirli gününde ölçülür; zamanlama sonucu değiştirir.

Kortizol ölçümü günün belirli saatinde yapılır ve gerekirse uyarı ya da baskılama testleriyle desteklenir.

Kalsiyum ve paratiroit hormonu birlikte değerlendirilir.

Ultrason, tomografi ve manyetik rezonans gerekli olgularda kullanılır.

Hipofiz hastalığı düşünülüyorsa göz alanı incelemesi eklenir.

Tedavi tabloya göre planlanır.

Eksik hormon dışarıdan verilir; tiroit hormonu ve kortizol tedavisi bu gruptadır ve doz düzenli izlenir.

Fazla salgı ilaçla baskılanır, gerekirse cerrahi ya da diğer yöntemler uygulanır.

İnsülin direncinde kilo verme ve fiziksel etkinlik tedavinin temelidir.

Hormon ilaçları hekim gözetiminde başlatılır; kendi kararıyla alınan takviyeler dengeyi bozar.

Hormon bozukluklarında risk, hem tanının gecikmesinden hem yanlış kullanımdan doğar.

Tedavi edilmeyen tiroit hastalığı kalp ritmini, kolesterolü ve kemik yoğunluğunu etkiler.

Gebelikte tiroit hormonunun düşük kalması bebeğin gelişimini etkileyebilir; bu nedenle gebelikte izlem sıkı yapılır.

Kontrolsüz şeker hastalığı göz, böbrek, sinir ve damar hasarına yol açar.

Böbrek üstü bezi yetmezliği ihmal edilirse stres ve enfeksiyon dönemlerinde yaşamı tehdit eden bir tablo gelişir; bu hastalar ilaçlarını asla kendi kararıyla kesmez.

Hipofiz kaynaklı hastalıklarda görme alanı daralması gelişebilir.

Paratiroit hastalıklarında kemik erimesi ve böbrek taşı görülür.

Uzun süre yüksek kortizol maruziyeti tansiyon, şeker ve kemik erimesine yol açar.

Denetimsiz hormon takviyesi ciddi bir risktir. İnternetten alınan ürünler dengeyi bozar, kendi salgıyı baskılar ve kalıcı sorun bırakabilir.

Sporcularda kullanılan hormon içerikli ürünler üreme işlevini ve kalp sağlığını etkiler.

Muayenesiz istenen geniş test panelleri gereksiz kaygıya ve gereksiz tedaviye yol açar.

Korunmada düzenli sağlık kontrolü ilk sıradadır.

Dengeli beslenme sürdürülür; iyotlu tuz kullanımı önerilir ama aşırıya kaçılmaz.

Kilo kontrolü sağlanır; fazla kilo insülin direncini ve üreme hormonlarını etkiler.

Düzenli fiziksel etkinlik yapılır.

Uyku düzeni korunur.

Sigara bırakılır; tiroit göz hastalığını ağırlaştırır.

Ağır ve dengesiz diyetlerden kaçınılır.

Hormon içeren ürünler hekim önerisi olmadan kullanılmaz.

Ailesinde tiroit ve şeker hastalığı bulunanlar kontrollerini aksatmaz.

Gebelik planlayan kadınlar tiroit değerlendirmesi yaptırır.

Hormon tedavisi gören kişide düzen, ilacın etkisini doğrudan belirler.

İlaçlar hekimin belirttiği saatte ve dozda kullanılır.

Tiroit hormonu aç karnına alınır; alımdan sonra hekimin belirttiği süre boyunca yiyecek ve diğer ilaçlar geciktirilir.

Demir, kalsiyum ve mide ilaçları tiroit hormonuyla aynı saatte alınmaz.

Kortizol tedavisi görenler ilacı kendi kararıyla kesmez; hastalık ve stres dönemlerinde doz artışı hekim tarafından belirlenir.

Bu hastalar üzerlerinde tedavi bilgisi taşıyan bir kart bulundurur.

Kontrol tetkikleri hekimin belirttiği aralıkla yaptırılır; doz bu sonuçlara göre ayarlanır.

Test öncesi hazırlık kurallarına uyulur: aç karnına gelme, ilaç zamanlaması ve adet gününe göre randevu.

Kullanılan tüm ilaç ve takviyeler yazılı olarak saklanır ve her kontrolde gösterilir.

İnternetten alınan hormon içerikli ürünler kullanılmaz.

Kilo, tansiyon ve nabız evde izlenir ve kaydedilir.

Dengeli beslenme sürdürülür; öğün atlanmaz.

İyotlu tuz kullanılır ama aşırı iyot içeren takviyelerden kaçınılır.

Düzenli yürüyüş ve direnç egzersizleri yapılır.

Uyku düzeni korunur.

Sigara bırakılır ve alkol azaltılır.

Kadınlar adet düzenini takvimle izler.

Gebelik planı hekime önceden bildirilir; bu dönemde doz değişebilir.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: çarpıntı ve düzensiz kalp atışı, aşırı halsizlik ve bilinç bulanıklığı, kusma ve karın ağrısıyla giden güçsüzlük, ateşli hastalık sırasında kortizol kullanıyor olmak, görme alanında daralma, şiddetli ve süren baş ağrısı, boyunda hızla büyüyen şişlik, kolay kırık gelişmesi.