Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) nedir?

Kan şekeri düşüklüğü, kandaki şeker düzeyinin beynin ve kasların ihtiyacını karşılayamayacak kadar azalmasıdır. Tıpta hipoglisemi adı verilir.

Beyin enerjisini neredeyse tümüyle şekerden alır. Bu nedenle düşüş belirtileri hızlı ortaya çıkar.

Belirtiler iki aşamada gelişir.

İlk aşamada vücut uyarı verir: titreme, terleme, çarpıntı, açlık hissi, huzursuzluk ve solukluk.

Bu aşama uyarı niteliğindedir ve müdahale için zaman tanır.

İkinci aşamada beyin etkilenir: odaklanma güçlüğü, konuşma bozukluğu, görme bulanıklığı, davranış değişikliği, uykuya eğilim, kasılma ve bilinç kaybı.

En sık görülen grup şeker hastalığı tedavisi alan kişilerdir. İnsülin ve bazı ağızdan alınan ilaçlar öğün atlandığında, doz fazla alındığında ya da beklenmeyen bir egzersiz yapıldığında şekeri düşürür.

Alkol tüketimi riski artırır ve belirtileri gizler.

Uzun süredir şeker hastası olanlarda uyarı belirtileri zamanla körelir; bu kişiler düşüşü fark etmeden bilinç kaybına gidebilir.

İlaç kullanmayan kişilerde de görülür ama daha seyrektir. Uzun açlık, ağır egzersiz, mide ameliyatı sonrası dönem, hormonal yetmezlikler ve seyrek olarak insülin salgılayan tümörler bu gruptadır.

Bilinci kapalı ya da yutkunamayan kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez; boğulmaya yol açar.

Değerlendirme yakınmaların nasıl ortaya çıktığıyla başlar.

Belirtilerin hangi saatte geldiği, öğünle ilişkisi ve şeker alınca geçip geçmediği sorulur.

Açlıkta mı yoksa yemekten birkaç saat sonra mı olduğu belirlenir; bu ayrım nedeni daraltır.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir; insülin ve şeker düşürücü ilaçların doz ve zamanlaması gözden geçirilir.

Alkol kullanımı, öğün düzeni ve egzersiz alışkanlığı sorgulanır.

Mide ameliyatı öyküsü öğrenilir.

Tanının temel adımı belirti sırasında kan şekerinin ölçülmesidir. Ölçüm düşük bulunmalı, belirtiler bu düşüşle uyuşmalı ve şeker verilince yakınmalar geçmelidir.

İlaç kullanmayan kişilerde inceleme daha ayrıntılıdır. Kontrollü açlık testi hastane koşullarında uygulanır ve bu sırada insülin ile ilgili düzeyler ölçülür.

Böbrek, karaciğer, tiroit ve böbrek üstü bezi işlevleri değerlendirilir.

Gerekli olgularda görüntüleme yapılır.

Akut tedavi basittir ve gecikmeye gelmez.

Bilinci açık ve yutkunabilen kişide hızlı emilen şeker verilir: şeker küpü, meyve suyu ya da glikoz tableti.

On beş dakika sonra ölçüm tekrarlanır; düzelme yoksa aynı miktar yinelenir.

Düzeldikten sonra kalıcı bir öğün ya da ara öğün alınır; yalnız şeker vermek yeterli değildir çünkü düşüş tekrarlayabilir.

Çikolata ve yağlı tatlılar ilk seçenek değildir; yağ emilimi geciktirir.

Bilinci kapalı ya da yutkunamayan kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez. Bu durumda kas içine uygulanan glukagon kullanılır ve acil çağrılır.

Hastanede damardan şeker verilir.

Tekrarlayan olgularda ilaç dozları ve öğün planı yeniden düzenlenir.

Uyarı belirtileri körelmiş hastalarda hedef değerler bir süre yükseltilir; bu yaklaşım uyarı hissinin geri dönmesini sağlayabilir.

Kan şekeri düşüklüğünün en tehlikeli yönü hızıdır.

Derin düşüşler kasılma ve bilinç kaybına yol açar. Uzun süren ağır düşüşler beyin hasarı bırakabilir.

Araç kullanırken ya da makine başında gelişen düşüş ciddi kazalara neden olur.

Gece gelişen düşüşler fark edilmeyebilir. Terleyerek uyanma, kâbuslar ve sabah baş ağrısı bu tabloyu düşündürür.

Yaşlılarda düşüklük bunama benzeri bulgularla ya da düşmeyle ortaya çıkabilir.

Uyarı belirtilerinin körelmesi ayrı bir risktir; bu kişiler doğrudan bilinç kaybına gidebilir.

Tekrarlayan düşüşler kalp ritmini etkileyebilir.

Düşüş korkusu nedeniyle şekeri sürekli yüksek tutmak da uzun dönemde zarar verir; denge hekimle kurulur.

Bilinci kapalı kişiye ağızdan şeker vermek boğulmaya yol açar; bu, önlenebilir bir yanlıştır.

Alkol aç karnına alındığında hem riski artırır hem belirtileri gizler.

Korunmada öğün düzeni ilk sıradadır; öğün atlanmaz ve geciktirilmez.

İnsülin ve ilaç dozları hekimin belirttiği biçimde kullanılır; doz kendi kararıyla artırılmaz.

Egzersiz öncesinde şeker ölçülür ve gerekiyorsa ek karbonhidrat alınır.

Plansız ve ağır egzersizden kaçınılır.

Alkol aç karnına alınmaz.

Şeker ölçüm düzeni hekimin belirttiği sıklıkta sürdürülür; gece ölçümü belirli dönemlerde eklenir.

Hızlı emilen şeker her zaman yanda taşınır.

Araç kullanmadan önce şeker ölçülür.

Aile bireylerine ve iş arkadaşlarına belirtiler ile glukagon kullanımı öğretilir.

Üzerinde şeker hastalığı bilgisi taşıyan kart ya da bileklik bulundurulur.

Böbrek işlevlerinde değişiklik olduğunda ilaç dozları yeniden değerlendirilir.

Kan şekeri düşüklüğü yaşayan kişide hazırlık, olayın seyrini belirler.

Hızlı emilen şeker her zaman yanda taşınır: glikoz tableti, şeker küpü ya da küçük kutu meyve suyu.

Bu ürünler evde, araçta, iş yerinde ve çantada ayrı ayrı bulundurulur.

Belirti hissedildiğinde beklenmez; on beş gram hızlı şeker alınır ve on beş dakika sonra ölçüm yapılır.

Düzelme yoksa aynı miktar yinelenir.

Düzeldikten sonra bir ara öğün ya da öğün alınır.

Çikolata ve yağlı tatlılar ilk seçenek olarak kullanılmaz.

Öğünler düzenli tutulur ve atlanmaz.

Egzersiz öncesi şeker ölçülür; uzun süreli etkinliklerde ara öğün planlanır.

Alkol aç karnına alınmaz ve yanında karbonhidrat tüketilir.

Gece düşüşü yaşayanlarda yatmadan önce ölçüm yapılır ve gerekirse ara öğün eklenir.

Araç kullanmadan önce şeker ölçülür; düşükse yola çıkılmaz.

Ölçüm sonuçları, saatleri ve o gün yenilenler kaydedilir; bu kayıt doz düzenlemesini yönlendirir.

Glukagon evde bulundurulur; kullanımı eş, çocuk ve yakın arkadaşlara öğretilir.

Son kullanma tarihleri izlenir.

Üzerinde şeker hastalığı bilgisi taşıyan kart ya da bileklik taşınır.

Tekrarlayan düşüşler hekime bildirilir; ilaç ve öğün planı yeniden düzenlenir.

Yalnız yaşayan kişilerde düzenli iletişim planı yapılır.

Acil çağrı gerektiren durumlar şunlardır: bilinç kaybı, kasılma, yutkunamama, uyandırılamama, tekrarlayan ve düzelmeyen düşüşler, alkol alımı sonrası gelişen bilinç bulanıklığı, ağır düşüş sonrası konuşma ve hareket bozukluğunun sürmesi.