Ben (cilt lekesi) nedir?

Ben, deride renk veren hücrelerin kümelenmesiyle oluşan koyu renkli oluşumdur. Toplumun neredeyse tamamında bulunur ve sayıları kişiden kişiye büyük fark gösterir.

Benler doğuştan olabilir ya da yaşam boyunca ortaya çıkar. Yeni benlerin çıkması otuz yaşına kadar olağandır; ilerleyen yaşta çıkan yeni ve değişen lezyonlar daha dikkatle değerlendirilir.

Büyük bölümü iyi huyludur ve hiçbir işlem gerektirmez. Asıl mesele, aralarındaki az sayıda tehlikeli olanı erken ayırmaktır.

Bu ayrım için kullanılan pratik yol ABCDE kuralıdır. Asimetri: iki yarısı birbirini tutmuyor. Sınır düzensizliği: kenarlar tırtıklı ve belirsiz. Renk farklılığı: içinde birden çok ton var. Çap: altı milimetreden büyük. Değişim: boyut, renk ya da yüzeyde son aylarda değişme.

Bu beş başlıktan en değerlisi sonuncusudur. Değişen ben, ölçüsü ne olursa olsun değerlendirilir.

Bir başka pratik ipucu şudur: kişinin benleri birbirine benzer; aralarında belirgin biçimde farklı görünen tek bir lezyon varsa o ayrıca incelenir.

Cilt lekesi ile ben karıştırılır. Yaşla ortaya çıkan güneş lekeleri, hormonal koyu lekeler ve iyi huylu kabarık lekeler farklı tablolardır ve farklı yönetilir.

Ben aldırma güzellik salonunda yapılmaz. Çıkarılan her doku patolojiye gönderilmelidir; yakılarak yok edilen bir lezyon incelenemez.

Değerlendirme muayeneyle yapılır. Hekim tüm cildi tarar; saçlı deri, kulak arkası, ayak tabanı, parmak araları ve tırnak altı da incelenir. Bu bölgeler kişinin kendisinin göremediği yerlerdir ve atlanabilir.

Dermatoskop kullanılır. Bu büyüteçli cihaz, gözle ayırt edilemeyen yapıları gösterir ve gereksiz cerrahi girişimleri belirgin biçimde azaltır.

Çok sayıda beni olan kişilerde dijital ben haritalama yapılabilir; fotoğraflar kaydedilir ve belirli aralıklarla karşılaştırılır. Değişimi yakalamanın en güvenilir yolu budur.

Şüpheli lezyon çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilir. Tanı ancak bu incelemeyle kesinleşir.

Bu nokta ayrıca vurgulanmalıdır: lazerle ya da yakarak yok edilen bir ben incelenemez. Kötü huylu bir lezyon bu yolla yok edilirse tanı gecikir ve hastalık sessizce ilerler.

İyi huylu benler için tedavi gerekmez. Sürtünen bölgedeki, sürekli travma gören ya da görünüm nedeniyle rahatsız eden benler cerrahi olarak çıkarılabilir; çıkarılan doku yine patolojiye gönderilir.

Kötü huylu çıkan lezyonlarda tedavi genişletilmiş cerrahi ile sürdürülür ve evreye göre ileri tedaviler planlanır.

Riskli gruplarda düzenli kontrol programı kurulur: çok sayıda beni olanlar, ailesinde melanom bulunanlar, açık tenliler ve bağışıklığı baskılanmış kişiler.

Ben aldırma güzellik salonunda, kuaförde ve tıbbi olmayan merkezlerde yapılmaz.

Benlerin büyük bölümü zararsızdır; risk, az sayıdaki kötü huylu lezyonun gecikmesinden doğar.

Melanom cilt kanserlerinin en tehlikeli biçimidir ve erken yakalandığında sonuçları tamamen farklıdır. Bu nedenle değişim izlemek boş bir uyarı değil, doğrudan hayat kurtaran bir alışkanlıktır.

Risk yükselten etkenler bellidir: çok sayıda ben, açık ten, çocuklukta geçirilmiş güneş yanıkları, solaryum kullanımı, ailede melanom öyküsü ve bağışıklığı baskılayan tedaviler.

Güneş yanığı ayrıca önemsenmelidir. Özellikle çocukluk çağında geçirilen kabarcıklı yanıklar, yıllar sonra ortaya çıkan riski artırır.

Solaryum kullanımı bilinen ve tamamen önlenebilir bir risktir.

Tırnak altında uzayan koyu çizgi ve ayak tabanındaki değişen lezyonlar özel bir başlıktır; bu bölgelerdeki melanom geç fark edilir.

Güzellik salonunda yaptırılan ben aldırma işlemi de risktir; doku incelenmediği için tanı fırsatı kaybolur.

Korunmanın temeli güneş korumasıdır. Yüksek koruma faktörlü ürün her gün kullanılır ve iki üç saatte bir yenilenir.

Güneşin dik geldiği saatlerde gölgede kalınır; şapka, uzun kollu giysi ve gözlük kullanılır.

Bebek ve çocuklarda koruma daha sıkı uygulanır; altı aydan küçük bebekler doğrudan güneşe çıkarılmaz.

Solaryum kullanılmaz.

Ayda bir kez kendi kendine ben muayenesi yapılır. İyi aydınlatılmış bir odada, ayna yardımıyla ve düzenli bir sırayla bakılır; ulaşılamayan bölgeler için yakından yardım istenir.

Değişimi yakalamanın en pratik yolu fotoğraftır: şüpheli lezyonun yanına cetvel koyarak çekilen fotoğraf, aylar sonra karşılaştırma sağlar.

Riskli gruplar yılda en az bir kez hekim kontrolüne gider.

Ben takibinde asıl iş düzenli bakmak ve değişimi fark etmektir.

Ayda bir kez kendi kendine muayene yapılır. İyi ışıklı bir odada, boy aynası ve el aynası kullanılarak baştan ayağa bakılır: saçlı deri, kulak arkası, boyun, koltuk altları, gövde, sırt, kollar, avuç içi, bacaklar, ayak tabanı ve parmak araları.

Sırt ve saçlı deri için yakından yardım istenir; bu bölgeler en sık atlanan yerlerdir.

Şüpheli lezyonun fotoğrafı çekilir. Yanına cetvel ya da bozuk para konur; aylar sonra karşılaştırma böyle güvenilir olur.

ABCDE kuralı akılda tutulur ve özellikle değişim izlenir.

Tırnak altındaki koyu çizgiler ve ayak tabanındaki lezyonlar unutulmaz.

Güneş koruyucu günlük rutinin parçası yapılır; bulutlu havada ve kışın da uygulanır.

Güneşin dik geldiği saatlerde gölge tercih edilir; koruyucu giysi, geniş kenarlı şapka ve gözlük kullanılır.

Solaryuma girilmez.

Sürtünen bölgedeki benler kesilmez, koparılmaz ve kurcalanmaz.

Tıraş sırasında kesilen ben için endişelenmek gerekmez ama tekrarlıyorsa hekime gösterilir.

Güzellik salonunda ben aldırılmaz.

Ailesinde melanom bulunanlar, çok sayıda beni olanlar ve açık tenli kişiler yılda en az bir kez hekim kontrolüne gider.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: son aylarda büyüyen, rengi ya da şekli değişen ben, kanayan ve kabuklanan lezyon, iyileşmeyen yara, kaşıntı ve ağrı, diğerlerine benzemeyen tek lezyon, tırnak altında uzayan koyu çizgi, otuz yaşından sonra çıkan yeni ve hızla değişen ben.