Kolay morarma nedir?

Morarma, deri altındaki küçük damarların yırtılmasıyla kanın dokuya sızmasıdır. Halk arasında çürük denir.

Bir miktar morarma olağandır. Darbe alan bölgede oluşur, birkaç gün içinde renk değiştirir ve iki hafta içinde kaybolur.

Renk değişimi sürecin doğal parçasıdır: önce kırmızı mor, sonra mavi yeşil, en son sarı kahverengi. Bu sıralama iyileşmenin göstergesidir.

Sorun, morarmanın nedeni ile büyüklüğü arasında orantı kalmadığında başlar.

Değerlendirmede şu sorular yol gösterir. Morarma darbe olmadan mı çıkıyor? Boyutu darbenin şiddetiyle orantılı mı? Alışılmadık bölgelerde mi: gövde, sırt, karın? Başka kanama bulguları eşlik ediyor mu? Ne zamandır böyle?

Yaşla birlikte kolay morarma artar. Deri incelir, damar duvarları zayıflar ve deri altındaki koruyucu doku azalır; kollarda ve el sırtında görülen bu morarmalar çoğunlukla zararsızdır.

İlaçlar en sık atlanan nedendir. Aspirin ve benzeri ağrı kesiciler, kan sulandırıcılar, kortizonlu ilaçlar ve bazı bitkisel ürünler morarmayı artırır.

Ciltte iğne başı büyüklüğünde, basmakla solmayan kırmızı noktalar ayrı bir bulgudur. Bunlar morarmadan farklıdır ve trombosit sayısındaki düşüşü düşündürür; beklenmeden değerlendirilir.

Çocuklarda morarmanın yeri ayrıca dikkat gerektirir. Diz, dirsek ve kaval kemiği gibi çıkıntılı bölgeler olağandır; sırt, kulak, boyun ve kalçadaki morarmalar sorgulanır.

Değerlendirmede morarmaların ne zamandır olduğu, nerede çıktığı, darbeyle orantılı olup olmadığı ve ne kadar sürede geçtiği sorgulanır.

Eşlik eden kanama bulguları ayrıca sorulur: burun ve diş eti kanaması, adet miktarı, idrar ve dışkıda kan, girişim sonrası uzayan kanama.

Genel bulgular öğrenilir: halsizlik, ateş, kilo kaybı, gece terlemesi, kemik ağrısı ve sık enfeksiyon. Bu bulgular kan hastalıklarını düşündürür.

Kullanılan tüm ilaçlar ve bitkisel ürünler gözden geçirilir; ilaç kaynaklı morarma sık ve kolay çözülen bir nedendir.

Ailede kanama öyküsü ve alkol kullanımı sorulur.

Muayenede morarmaların dağılımı, ciltte kırmızı noktalar, lenf düğümleri, karaciğer ve dalak büyüklüğü değerlendirilir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, trombosit sayısı, pıhtılaşma süreleri, karaciğer ve böbrek testleri.

Sonuçlara göre inceleme genişletilir: trombosit işlev testleri, faktör düzeyleri, K vitamini durumu ve gerekiyorsa kemik iliği incelemesi.

Tedavi altta yatan nedene yöneliktir.

İlaç kaynaklıysa ilaç hekim tarafından düzenlenir; kendi kararınızla kesilmez, özellikle kan sulandırıcılarda.

Vitamin eksikliği varsa giderilir.

Trombosit düşüklüğü ve kan hastalıkları hematoloji tarafından tedavi edilir.

Yaşa bağlı morarmalarda özel tedavi gerekmez; koruma önlemleri ve cilt bakımı önerilir.

Morarmanın kendisi için soğuk uygulama ilk yirmi dört saatte, ılık uygulama sonrasında yararlıdır; bölge yükseltilir.

Bir uyarı gerekir: sürekli ve açıklanamayan morarmalar, özellikle çocuklarda ve korunmasız kişilerde, fiziksel şiddet açısından da değerlendirilir.

Kolay morarmanın kendisi çoğu zaman zararsızdır; risk, altta yatan nedenin gözden kaçmasıdır.

En ciddi grup kan hastalıklarıdır. Lösemi ve kemik iliği hastalıkları morarma, solukluk, ateş ve sık enfeksiyonla ortaya çıkabilir; bu bulgular bir aradaysa beklenmez.

Trombosit düşüklüğü ayrı bir başlıktır. Ciltte basmakla solmayan kırmızı noktalar ve ağız içinde kanama bu tabloyu düşündürür; beyin kanaması riski nedeniyle erken başvurulur.

Karaciğer hastalıkları pıhtılaşma bozukluğuyla kendini gösterebilir; morarmaya sarılık ve karında şişlik eşlik ediyorsa araştırılır.

İlaç kaynaklı morarmalarda risk, ilacın kendi kararıyla kesilmesidir. Kan sulandırıcının bırakılması pıhtı riskini geri getirir; düzenleme hekime aittir.

Düşme ve travma riski yaşlılarda ayrıca önemsenir; kafa travması bu grupta ciddi sonuç doğurabilir.

Çocuklarda alışılmadık bölgelerdeki morarmalar fiziksel şiddet açısından değerlendirilir; bu, atlanmaması gereken bir sorumluluktur.

Korunmada ilaç listesinin gözden geçirilmesi ilk sıradadır.

Gereksiz ağrı kesici kullanımı azaltılır; aspirin içeren ürünler hekim önerisi olmadan kullanılmaz.

Bitkisel takviyeler hekime bildirilir; birçoğu kanamayı artırır.

Ev içi düşme riski azaltılır: kaygan halılar kaldırılır, aydınlatma iyileştirilir, banyoya tutunma barı takılır.

Cilt korunur. Güneşten korunma damar duvarındaki yıpranmayı azaltır; nemlendirici düzenli kullanılır.

Uzun kollu giysiler kollardaki morarmaları azaltır.

Dengeli beslenilir; C ve K vitamini içeren gıdalar öğünlerde yer alır.

Alkol azaltılır.

Kanama hastalığı olanlar temas sporlarından kaçınır.

Diş fırçası yumuşak seçilir ve tıraşta elektrikli makine tercih edilir.

Alarm bulguları bilinir ve beklenmez.

Morarmalarda evde yapılacaklar basittir; asıl iş nedeni belirlemektir.

Yeni morarmada ilk yirmi dört saat soğuk uygulama yapılır. Buz doğrudan cilde konmaz, bez arasına sarılır ve on beş dakikalık aralarla uygulanır.

Bölge mümkünse yükseltilir.

Yirmi dört saatten sonra ılık uygulama kanın emilmesini hızlandırır.

Morarma ovulmaz ve bastırılmaz.

İlaç listesi çıkarılır: ağrı kesiciler, kan sulandırıcılar, kortizonlu ürünler ve bitkisel takviyeler dâhil. Bu liste hekime gösterilir.

Ağrı kesici gerekiyorsa hangisinin uygun olduğu hekime sorulur.

Kan sulandırıcı ve diğer ilaçlar kendi kararıyla kesilmez.

Evde düşme riski azaltılır; gece aydınlatması eklenir.

Diş fırçası yumuşak seçilir; tıraşta elektrikli makine kullanılır.

Cilt nemlendirilir ve güneşten korunur.

Morarmalar kaydedilir: nerede çıktı, ne büyüklükte, darbe var mıydı, kaç günde geçti. Fotoğraf çekmek karşılaştırma sağlar.

Eşlik eden bulgular izlenir: burun kanaması, diş eti kanaması, ciltte kırmızı noktalar, halsizlik, ateş.

Kadınlarda adet miktarı takip edilir.

Alkol azaltılır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: darbe olmadan çıkan morarmalar, gövde ve sırtta morarma, iki haftada geçmeyen morarma, ciltte basmakla solmayan kırmızı noktalar, diş eti ve burun kanamasının eşlik etmesi, halsizlik ve solukluk, ateş ve sık enfeksiyon, istemsiz kilo kaybı, büyümüş lenf düğümleri, eklemde şişlik, sarılık ve karında şişkinlik, kafa travması sonrası morarma.