Çocukta üfürüm nedir?

Üfürüm, kalp dinlenirken duyulan ek bir sestir. Kanın kalp içinde ya da damarlarda akarken çıkardığı hışırtı gibi düşünülebilir. Adı ailelere korku verir ama çocuklardaki üfürümlerin büyük çoğunluğu masumdur, yani kalpte hiçbir yapısal sorun yoktur.

Masum üfürüm, sağlıklı kalpte kanın hızlı akışıyla oluşur. Çocukların göğüs duvarı ince olduğu için bu sesler daha kolay duyulur. Ateşli hastalık sırasında, kansızlıkta ve heyecanlıyken kalp hızlandığı için üfürüm belirginleşir; ateş düştüğünde kaybolabilir. Okul öncesi ve okul çağı çocuklarının önemli bir bölümünde bir muayenede masum üfürüm duyulur.

Diğer grup ise yapısal kalp hastalığına bağlı üfürümlerdir. Kalpteki delikler, kapak darlıkları ya da yetmezlikleri, doğuştan gelen damar sorunları bu sesi yaratır. Bunların bir bölümü doğumdan hemen sonra, bir bölümü aylar ve yıllar sonra fark edilir.

Ayrımı yapan işaretler vardır. Masum üfürüm yumuşaktır, kısa sürer, pozisyonla değişir ve başka bulguya eşlik etmez. Buna karşılık şu bulgular değerlendirme gerektirir: emerken yorulan ve terleyen bebek, morarma, büyüme geriliği, çabuk yorulma, efor sırasında bayılma, çarpıntı ve ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü.

Değerlendirme dikkatli bir dinlemeyle başlar. Deneyimli bir çocuk hekimi ya da çocuk kardiyoloğu, üfürümün şiddetini, zamanlamasını, duyulduğu yeri ve pozisyonla değişimini değerlendirerek masum olup olmadığı konusunda güçlü bir kanaate varır. Nabızların dört ekstremitede kontrolü ve tansiyon ölçümü, bazı damar sorunlarını yakalar.

Şüphe varsa ekokardiyografi istenir. Bu, kalbin ultrasonudur: ağrısız, radyasyonsuz ve kesin bilgi veren yöntemdir. Kalbin odacıklarını, kapaklarını, aradaki delikleri ve kan akışını doğrudan gösterir. Çoğu ailede tek bir eko, yılların kaygısını bitirir. EKG ve akciğer filmi tamamlayıcı olarak kullanılabilir.

Masum üfürümde tedavi yoktur çünkü hastalık yoktur. Çocuk spor yapabilir, aşılarını olur, hiçbir kısıtlama gerekmez ve genellikle ergenlikle birlikte üfürüm duyulmaz olur. Ailenin bu bilgiyi net biçimde alması gerekir; gereksiz kısıtlamalar çocuğun gelişimini olumsuz etkiler.

Yapısal bir sorun saptandığında yaklaşım tanıya göre değişir. Küçük kalp delikleri sıklıkla kendiliğinden kapanır ve yalnızca izlenir. Kapanmayan ya da kalbi zorlayan delikler, bugün çoğunlukla kateterle, kasıktan girilerek kapatılabiliyor; bir bölümü ise açık cerrahi gerektirir. Kapak sorunlarında izlem, ilaç ya da girişim seçenekleri değerlendirilir. Zamanında müdahale edilen doğuştan kalp hastalıklarında sonuçlar genellikle çok iyidir.

Doğuştan kalp hastalıkları, yaklaşık her yüz doğumda bir görülür. Riski artıran etkenler arasında ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü, annede kontrolsüz diyabet, gebelikte geçirilen bazı enfeksiyonlar, gebelikte alkol ve bazı ilaçların kullanımı, kromozom anomalileri sayılır. Down sendromlu çocuklarda kalp anomalisi sıklığı belirgin yüksektir.

Masum üfürümü artıran durumlar ise hastalık değildir: ateş, kansızlık, hipertiroidi ve fiziksel efor. Kansızlığı düzeltmek, üfürümü de hafifletir.

Korunmada gebelik dönemi öne çıkar: gebelik öncesi folik asit kullanımı, şeker hastalığının gebelik öncesinde kontrol altına alınması, kızamıkçık bağışıklığının doğrulanması, alkol ve sigaradan uzak durmak, ilaçları hekim onayıyla kullanmak. Gebelikte yapılan fetal ekokardiyografi, riskli gebeliklerde kalp anomalilerini doğumdan önce saptayabilir ve doğumun uygun merkezde planlanmasını sağlar.

Doğum sonrası dönemde yenidoğan tarama programları içinde yer alan oksijen ölçümü, belirti vermeden ilerleyebilen bazı ciddi kalp hastalıklarını erken yakalamak için kullanılır.

Üfürüm duyulduğu söylendiğinde ilk yapılacak şey panik değil, netleştirmektir. Hekiminize doğrudan sorun: masum düşünüyor musunuz, ekokardiyografi gerekiyor mu, çocuğa herhangi bir kısıtlama var mı. Belirsizlik içinde yaşamak, ailede yıllar süren gereksiz bir kaygıya dönüşür.

Masum üfürüm tanısı konduysa çocuğa hasta muamelesi yapmayın. Spor, koşmak, okul beden dersi ve normal beslenme serbesttir. Çocuğun bunu bir hastalık olarak algılaması, gereksiz kaygı ve hareketsizlik yaratır.

Yapısal bir sorun saptandıysa takip takvimine sıkı bağlı kalın ve çocuğun tanısını yazılı olarak bulundurun. Diş tedavisi öncesi bazı kalp hastalıklarında koruyucu antibiyotik gerekir; bunun gerekip gerekmediğini kardiyoloğunuzdan öğrenip diş hekiminize bildirin. Aşı takvimini aksatmayın; kalp hastası çocukta enfeksiyondan korunmanın ağırlığı daha da artar, grip aşısı çoğu kez ayrıca önerilir.

Bebeklerde şu bulgular acildir: emerken yorulup terleme ve emmeyi bırakma, dudak ve dilde morarma, hızlı ve zorlu nefes alma, kilo alamama. Daha büyük çocuklarda ise efor sırasında bayılma, göğüs ağrısı ve yaşıtlarına göre çok çabuk yorulma değerlendirme gerektirir.