Gece idrara kalkma (noktüri) nedir?

Gece idrara kalkma, uykudan uyanıp idrar yapma ihtiyacıdır. Tıpta noktüri denir. Gecede bir kez kalkmak birçok kişide olağan kabul edilir; iki ve üzeri kalkış uykuyu bölerek yaşam kalitesini etkiler.

Sık düşünülenin aksine tek nedeni prostat değildir. Üç ana mekanizma vardır ve ayrımı tedaviyi tamamen değiştirir.

Birincisi gece idrar üretiminin artmasıdır. Vücut normalde gece daha az idrar üretir; bu düzen bozulduğunda gece hacmi artar. Kalp yetmezliği, bacaklarda ödem, uyku apnesi, şeker hastalığı, akşam saatlerinde alınan sıvı ve idrar söktürücü ilaçlar bu grupta yer alır.

İkincisi mesane kapasitesinin azalmasıdır: aşırı aktif mesane, mesane iltihabı, prostat büyümesine bağlı tam boşalamama, mesane taşı ve bazı nörolojik hastalıklar.

Üçüncüsü uyku bozukluklarıdır. Kişi başka bir nedenle uyanır ve uyanıkken tuvalete gider; burada asıl sorun idrar değil uykudur. Uyku apnesi bu grubun en sık ve en çok atlanan nedenidir.

Uyku apnesi bağlantısı özellikle vurgulanmalıdır. Horlama, gündüz uykululuk ve tanıklı nefes duraklaması eşlik ediyorsa gece idrara kalkma bu tablonun bir bulgusu olabilir; apne tedavi edildiğinde gece kalkışları belirgin biçimde azalır.

Yaşla birlikte sıklığı artar ama yaşlılıkta olağan sayılıp geçiştirilmesi doğru değildir; düşme riskini artırır.

Değerlendirmenin en değerli aracı basit bir kayıttır: iki üç gün boyunca tutulan işeme günlüğü. Ne zaman, ne kadar sıvı alındığı ve ne zaman, ne kadar idrar yapıldığı yazılır. Bu kayıt, gece üretiminin mi arttığını yoksa mesane kapasitesinin mi azaldığını gösterir ve tedaviyi yönlendirir.

Öykü ayrıntılı alınır: horlama ve gündüz uykululuk, bacaklarda şişlik, kullanılan ilaçlar ve alım saatleri, sıvı ile kafein alışkanlıkları, eşlik eden hastalıklar.

Muayenede bacaklarda ödem, karın ve erkeklerde prostat değerlendirilir.

Testler yakınmaya göre istenir: idrar tahlili ve kültür, kan şekeri, böbrek işlevleri, gerekiyorsa prostat değerlendirmesi. Mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülür. Uyku apnesi kuşkusunda uyku değerlendirmesi yapılır.

Tedavi nedene yöneliktir ve bu, tablonun anahtarıdır.

Gece üretimi artmışsa akşam sıvı alımı düzenlenir, idrar söktürücü ilacın saati hekimle gözden geçirilir, bacaklardaki ödem için gün içinde bacakları yükseltme ve varis çorabı önerilir.

Uyku apnesi saptanırsa tedavisi yapılır; bu, gece kalkışlarını belirgin biçimde azaltır.

Aşırı aktif mesanede mesane eğitimi, pelvik taban çalışmaları ve gerekiyorsa ilaç tedavisi uygulanır.

Prostat büyümesinde ilgili tedavi planlanır. Enfeksiyon varsa tedavi edilir. Şeker hastalığı ve kalp yetmezliği kontrol altına alınır.

Yalnız gece idrara kalkma için kullanılan ilaçlar seçilmiş hastalarda ve dikkatle kullanılır; yaşlılarda kan tuz düzeyinin izlenmesi gerekir.

Gece idrara kalkmanın yükü yalnız uykuyla sınırlı değildir.

En somut risk düşmedir. Karanlıkta, uykulu hâlde ve aceleyle yürümek yaşlılarda kalça kırığına kadar giden yaralanmalara yol açar. Bu risk, ev düzenlemesiyle belirgin biçimde azaltılabilir.

Uyku bölünmesi ikinci başlıktır. Sürekli bölünen uyku gündüz uykululuk, dikkat dağınıklığı, ruh hâlinde bozulma ve iş ile trafik kazası riski yaratır.

Üçüncüsü atlanan tanılardır. Gece idrara kalkmayı yaşlılığın doğal parçası sayıp araştırmamak, uyku apnesi, kalp yetmezliği, şeker hastalığı ve prostat sorunlarının gecikmesine yol açar.

Uyku apnesi ayrıca vurgulanmalıdır: tedavi edilmediğinde yüksek tansiyon, ritim bozukluğu ve kalp hastalığı riskini artırır.

Korunmanın somut adımları şunlardır: akşam saatlerinde sıvı alımını azaltmak, yatmadan iki üç saat önce sıvıyı kesmek, akşam kafein ve alkol tüketmemek.

İdrar söktürücü kullananlarda ilacın alım saati hekimle gözden geçirilir; kendi kararınızla değiştirilmez.

Bacaklarda ödem varsa gün içinde bacakları yükseltmek ve varis çorabı kullanmak gece üretimini azaltır.

Kilo yönetimi hem uyku apnesini hem mesane yakınmalarını olumlu etkiler.

Düşmeye karşı ev düzenlenir: yatak odası ile tuvalet arasında gece lambası, kayan halıların kaldırılması, geçiş yolunun boşaltılması, tutunma barı.

Şeker hastalığında kan şekeri kontrolü gece idrar miktarını doğrudan azaltır.

Birkaç basit düzenleme çoğu kişide gece kalkış sayısını azaltır.

Sıvı zamanlaması değiştirilir. Günlük sıvı miktarı azaltılmaz; saati kaydırılır. Sıvının büyük bölümü gündüz alınır, yatmadan iki üç saat önce kesilir.

Akşam kafein ve alkol bırakılır. İkisi de idrar üretimini artırır ve uykuyu böler.

İşeme günlüğü tutulur. İki üç gün boyunca tutulan kayıt, hekimin nedeni bulmasında en işe yarayan bilgidir.

Yatmadan önce mesane tam boşaltılır. Erkeklerde bir süre bekleyip ikinci kez denemek kalan idrarı azaltabilir.

Bacaklardaki ödem gün içinde azaltılır: öğleden sonra bir süre bacakları yükseltmek, varis çorabı kullanmak ve tuz alımını sınırlamak gece üretimini düşürür.

İlaç saatleri hekimle gözden geçirilir; idrar söktürücüler sabah ya da öğleden önce alınacak biçimde düzenlenebilir.

Uyku düzeni korunur. Yatma ve kalkma saati sabitlenir; uyandıktan sonra ekrana bakmak yeniden uykuya dalmayı zorlaştırır.

Horlama ve gündüz uykululuk varsa bu bildirilir; uyku apnesi tedavisi gece kalkışlarını belirgin biçimde azaltır.

Düşme önlemleri alınır: gece lambası, kayan halıların kaldırılması, geçiş yolunun boşaltılması, yatak yanında terlik.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: idrar yaparken yanma ve ateş, idrarda kan, idrar yapamama, gece kalkış sayısının hızla artması, bacaklarda ilerleyen şişlik ve nefes darlığı, çok su içme ile kilo kaybı, düşme yaşamak, gündüz aşırı uykululuk.