Ayaklarda şişme nedir?

Ayaklarda şişme, ayak ve bacak dokularında sıvı birikmesidir. Tıpta ödem adı verilir.

Damarlardaki sıvının bir bölümü dokuya sızar ve lenf sistemiyle geri toplanır. Bu denge bozulduğunda sıvı dokuda birikir.

En belirgin ayrım tek taraflı ile çift taraflı şişme arasındadır.

Çift taraflı şişme çoğunlukla genel bir nedene bağlıdır. Uzun süre ayakta durma, sıcak hava, tuzlu beslenme, gebelik, kalp yetmezliği, böbrek ve karaciğer hastalıkları ile bazı ilaçlar bu grupta yer alır.

Tansiyon ilaçlarının bir bölümü, ağrı kesiciler ve kortizon sık nedendir.

Tek taraflı şişme yerel bir soruna işaret eder. Toplardamar pıhtısı, enfeksiyon, lenf dolaşımı sorunu, travma ve kist bu grupta düşünülür.

Ani gelişen tek taraflı şişlik, ağrı ve kızarıklık pıhtıyı düşündürür ve beklenmez.

Şişliğin niteliği de yol gösterir. Parmakla bastırınca çukur bırakan şişlik sıvı birikimini gösterir; çukur bırakmayan ve sert şişlikler lenf sistemi ve tiroit sorunlarını akla getirir.

Gün içinde artan ve sabah azalan şişme toplardamar kaynaklıdır.

Nefes darlığıyla birlikte gelen şişme kalbi düşündürür ve ayrıca değerlendirilir.

İdrar söktürücü ilaçlar kendi kararıyla kullanılmaz; nedeni bilinmeyen ödemde bu ilaçlar tabloyu gizler ve tuz ile su dengesini bozar.

Değerlendirmenin ilk adımı şişliğin tek mi çift taraflı olduğunu belirlemektir.

Ne zaman başladığı, gün içinde nasıl değiştiği ve neyle azaldığı sorulur.

Ağrı, kızarıklık, ısı artışı ve ateş sorgulanır.

Nefes darlığı, gece nefes darlığıyla uyanma, çarpıntı ve idrar miktarındaki değişiklikler öğrenilir.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir; ilaç kaynaklı ödem sık görülür ve kolay çözülür.

Uzun yolculuk, ameliyat, alçı ve hareketsizlik öyküsü sorulur.

Muayenede iki bacak karşılaştırılır; çevre ölçümü yapılır.

Bastırınca çukur kalıp kalmadığı değerlendirilir.

Cilt rengi, ısısı, yaralar ve varisler incelenir.

Kalp ve akciğer dinlenir, boyun damarları değerlendirilir, karın muayenesi yapılır.

Tansiyon ölçülür ve kilo kaydedilir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, böbrek işlevleri, karaciğer testleri, albumin, tiroit işlevleri ve kalp yetmezliği belirteci.

İdrar tetkiki yapılır; idrarda protein kaybı böbrek kaynaklı ödemi gösterir.

Tek taraflı olgularda doppler ultrason yapılır ve pıhtı araştırılır.

Kalp ultrasonu, akciğer filmi ve gerekli olgularda karın ultrasonu eklenir.

Tedavi nedene yönelir; ödem bir bulgu olduğu için tek başına tedavi edilmez.

Basit duruş kaynaklı ödemde bacak yükseltme, hareket ve tuz kısıtlaması yeterlidir.

Toplardamar yetersizliğinde basınçlı çorap ve yürüyüş önerilir.

İlaç kaynaklı ödemde ilaç düzenlemesi yapılır; ilaçlar kendi kararıyla bırakılmaz.

Kalp, böbrek ve karaciğer hastalıklarında tedavi ana hastalığa yönelir.

İdrar söktürücüler yalnız hekim kararıyla ve belirli tablolarda kullanılır.

Pıhtı saptanırsa kan sulandırıcı tedavi başlanır.

Enfeksiyon varsa antibiyotik verilir.

Ayaklarda şişmenin riski, altta yatan hastalığın gecikmeli tanınmasıdır.

Tek taraflı ani şişlik toplardamar pıhtısını düşündürür. Pıhtı akciğere giderse ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı yapar; bu tablo yaşamı tehdit eder.

Nefes darlığıyla birlikte gelen çift taraflı ödem kalp yetmezliğini akla getirir ve erken değerlendirme gerektirir.

İdrarda protein kaybı ve yaygın ödem böbrek hastalığını gösterir.

Uzun süren ödem ciltte kalıcı değişiklik bırakır. Renk koyulaşır, cilt sertleşir ve yaralar açılır.

Bacak yaraları geç iyileşir ve enfeksiyon kapar.

Ciltte kızarıklık, ısı artışı ve ateş bacak enfeksiyonunu düşündürür; şeker hastalarında hızlı ilerler.

Lenf ödeminde tekrarlayan enfeksiyonlar tabloyu ağırlaştırır.

Kendi kararıyla idrar söktürücü kullanmak ciddi bir risktir. Tuz ve su dengesi bozulur, böbrek işlevleri etkilenir ve asıl neden gizlenir.

Ani ve şiddetli ödemin izlenmemesi kilo artışı ve nefes darlığı ile sonuçlanabilir.

Korunmada uzun süreli hareketsizlikten kaçınmak ilk sıradadır.

Saat başı ayağa kalkılır ve birkaç dakika yürünür.

Oturarak çalışanlar ayak bileği hareketleri yapar.

Uzun yolculuklarda sık ara verilir ve sıvı alınır.

Tuz alımı azaltılır; hazır gıdalar sınırlanır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Düzenli yürüyüş yapılır.

Bacaklar dinlenirken kalp seviyesinin üzerine yükseltilir.

Basınçlı çorap hekim önerisiyle kullanılır.

Sıkan çorap lastikleri ve dar giysiler bırakılır.

Kullanılan ilaçlar kontrolde gözden geçirilir.

Kalp, böbrek ve tiroit hastalığı olanlar takiplerini aksatmaz.

Ayaklarda şişme yaşayan kişide günlük düzen hem rahatlama sağlar hem cilt sorunlarını önler.

Bacaklar gün içinde birkaç kez yükseltilir; yatarken ayak ucuna yastık konur ve bacaklar kalp seviyesinin üzerine çıkarılır.

Uzun süre hareketsiz oturulmaz ve ayakta durulmaz; saat başı hareket edilir.

Oturarak çalışırken ayak bileği çevirme ve parmak ucu kaldırma hareketleri yapılır.

Bacak bacak üstüne atılmaz.

Düzenli yürüyüş yapılır; baldır kasları çalıştıkça toplardamar dolaşımı desteklenir.

Basınçlı çorap hekim önerisiyle ve sabah yataktan kalkmadan giyilir.

Sıkan çorap lastikleri ve dar ayakkabılar bırakılır.

Tuz alımı azaltılır; hazır çorba, salça, turşu ve işlenmiş etler sınırlanır.

Sıvı kısıtlaması yalnız hekim önerirse yapılır.

Kilo düzenli ölçülür ve kaydedilir; kısa sürede artan kilo sıvı birikimini gösterir.

Cilt her gün kontrol edilir; kuruluk, çatlak ve yara aranır.

Cilt nemlendirilir; parmak araları kuru bırakılır.

Tırnak bakımı dikkatli yapılır ve çıplak ayakla yürünmez.

Sıcak su, termofor ve uzun sıcak banyodan kaçınılır.

İlaçlar aksatılmaz; idrar söktürücü kendi kararıyla başlanmaz ya da bırakılmaz.

Şişliğin hangi saatte arttığı ve neyle azaldığı kaydedilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: tek bacakta ani şişlik, ağrı ve kızarıklık, ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı, gece nefes darlığıyla uyanma, yatınca nefes alamama, bacakta ısı artışı ve ateş, hızla yayılan kızarıklık, idrar miktarında belirgin azalma, birkaç günde belirgin kilo artışı.