İnmemiş testis nedir?

İnmemiş testis, testisin doğum öncesi dönemde karın içinden torbaya inme yolculuğunu tamamlamamasıdır.

Testisler bebeklik öncesinde karın içinde gelişir ve gebeliğin son aylarında torbaya iner. Bu iniş tamamlanmadığında testis karın içinde, kasık kanalında ya da torbanın hemen üstünde kalır.

Erken doğan bebeklerde daha sıktır; iniş gebeliğin son döneminde tamamlandığı için erken doğum bu süreci keser.

Çoğunlukla tek taraflıdır.

İlk aylarda kendiliğinden inme olasılığı vardır. Bu nedenle yenidoğan döneminde saptanan olguların bir bölümü izlenir.

Ancak bu bekleme sınırsız değildir. Altı aydan sonra kendiliğinden inme olasılığı belirgin biçimde azalır; bu yaştan sonra beklemek kazanç sağlamaz.

Bu, sayfanın en önemli bilgisidir. Toplumda ve bazen sağlık ortamında büyüyünce iner denilerek yıllar kaybedilir; oysa ameliyat zamanlaması sonucu doğrudan belirler.

Bir başka durum utangaç testis olarak bilinir. Testis bazen torbada, bazen yukarıda görülür; soğukta ve korkuyla yukarı çekilir, ılık ortamda iner. Bu, hastalık değildir ama izlem gerektirir.

Ayrım muayeneyle yapılır ve sıcak bir ortamda, çocuk rahatken bakılmalıdır.

Tedavi edilmediğinde iki sonuç öne çıkar: doğurganlığın etkilenmesi ve testis tümörü riskinin artması.

Erken ameliyat bu risklerin ikisini de azaltır ve testisin torbada muayene edilebilir olmasını sağlar.

Tanı muayeneyle konur. Bebek ılık bir ortamda ve rahatken muayene edilir; soğuk ve gergin durumda testis yukarı çekilebilir ve yanlış değerlendirme olur.

Muayene sırtüstü ve bacaklar açıkken yapılır; gerekiyorsa çömelme konumunda tekrarlanır.

Testis ele gelmiyorsa kasık kanalı boyunca aranır.

Utangaç testis ayrımı yapılır. Elle torbaya indirilebilen ve bırakıldığında orada kalan testis bu gruptadır; bu durum ameliyat gerektirmez ama izlenir.

Görüntüleme rutin olarak gerekmez. Ultrason ele gelmeyen testisi güvenilir biçimde göstermez; bu nedenle gereksiz görüntüleme tedaviyi geciktirir.

İki taraflı ele gelmeyen testis varsa ve cinsel gelişimle ilgili başka bulgular eşlik ediyorsa hormonal ve genetik değerlendirme yapılır.

Tedavi cerrahidir ve zamanlaması belirleyicidir.

Altı aydan sonra kendiliğinden inme beklenmez; bu nedenle ameliyat çoğunlukla altı ile on sekiz ay arasında planlanır.

Erken ameliyat testisin gelişimini korur, doğurganlık üzerindeki olumsuz etkiyi azaltır ve tümör riskini düşürür.

Ameliyatta testis serbestleştirilir ve torbaya yerleştirilerek sabitlenir. İşlem çoğunlukla aynı gün taburculukla tamamlanır.

Ele gelmeyen testislerde kapalı yöntemle karın içi değerlendirilir; testis bulunursa aşağı indirilir, gelişmemiş bir doku varsa alınır.

Hormon tedavisi bazı olgularda denenebilir ama başarı oranı düşüktür ve standart yaklaşım cerrahidir.

Ameliyat sonrası izlem sürdürülür; testisin torbada kaldığı ve büyümesi kontrol edilir.

Ergenlik döneminde kendi kendine testis muayenesi öğretilir.

İnmemiş testiste riskler zamanla artar ve bu, erken tedavinin gerekçesidir.

Doğurganlık ilk başlıktır. Testis vücuttan biraz daha serin ortamda çalışır; karın içinde ya da kasıkta kalan testis yüksek ısıya maruz kalır ve sperm üretim dokusu zarar görür.

Bu hasar zamanla ilerler. İki taraflı olgularda kısırlık riski belirgin biçimde yüksektir; tek taraflı olgularda da doğurganlık etkilenebilir.

Testis tümörü ikinci başlıktır. İnmemiş testis öyküsü olan erkeklerde tümör riski topluma göre yüksektir.

Ameliyat bu riski tamamen ortadan kaldırmaz ama azaltır. Ayrıca testisi torbaya indirmek, elle muayene edilebilir hâle getirir; erken tanı bu yolla mümkün olur.

Bu nedenle ameliyat olmuş erkeklere ergenlikten itibaren kendi kendine testis muayenesi öğretilir.

Testis dönmesi riski artmıştır; ani ve şiddetli kasık ağrısı acil kabul edilir.

Kasık fıtığı sık eşlik eder.

Ruhsal ve bedensel imge ile ilgili etkiler ergenlikte ortaya çıkabilir; torbanın boş görünmesi çocuk için sıkıntı yaratabilir.

En büyük ve tamamen önlenebilir risk gecikmedir. Büyüyünce iner denilerek geçen her yıl testis dokusuna zarar verir.

Korunma anlamında durum önlenebilir değildir; ancak sonuçları büyük ölçüde değiştirilebilir.

Yenidoğan muayenesinde testisler kontrol edilir; bu, standart bir adımdır.

Çocuk izlem randevularında kontrol tekrarlanır.

Ailelere torbayı gözlemleri öğretilir: ılık banyoda ve çocuk rahatken bakılır.

Altı ayı geçtiği hâlde testis torbada değilse beklenmez ve çocuk cerrahisine yönlendirilir.

Daha önce torbada olduğu bilinen testisin sonradan yukarı çıkması da değerlendirilir.

Gebelikte sigara kullanılmaz.

Ameliyat sonrası kontroller aksatılmaz.

Ergenlikte kendi kendine muayene alışkanlığı kazandırılır.

Bu tabloda ailenin rolü fark etmek, zamanında başvurmak ve izlemi sürdürmektir.

Torba düzenli gözlenir. En uygun zaman ılık banyodur; çocuk rahatken ve sıcak ortamda testisler daha kolay değerlendirilir.

Soğukta ve çocuk gerginken yapılan kontrol yanıltıcıdır.

Torbanın tek ya da iki tarafta boş göründüğü durumlar not edilir ve hekime bildirilir.

Çocuk izlem randevuları aksatılmaz; testis kontrolü bu randevuların parçasıdır.

Altı ayı geçtiği hâlde testis torbada değilse beklenmez.

Ameliyat kararı verildiyse zamanında yapılır; erteleme kazanç sağlamaz.

Ameliyat sonrası dönemde bölge temiz ve kuru tutulur; hekimin verdiği bakım uygulanır.

İlk günlerde çocuğun zıplama, bisiklet ve at binme gibi bölgeyi zorlayan etkinliklerden uzak tutulması istenir.

Ağrı için hekimin önerdiği ilaç kullanılır.

Kontrol randevularına gidilir; testisin torbada kaldığı ve büyümesi izlenir.

Ergenlik döneminde çocuğa kendi kendine testis muayenesi öğretilir. Ayda bir, ılık duş sonrası, her iki testis parmaklar arasında nazikçe değerlendirilir; sertlik, kitle ve boyut farkı aranır.

Bu alışkanlık yaşam boyu sürdürülür.

Ailede benzer öykü hekime bildirilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: altı aylıktan büyük bebekte torbada ele gelmeyen testis, daha önce inmiş testisin yukarı çıkması, kasıkta şişlik, torbada ani ortaya çıkan ağrı ve şişlik, testiste ele gelen sert kitle, ergenlikte testisler arasında belirgin boyut farkı.

Acil kabul edilen tablo şudur: ani ve şiddetli kasık ya da torba ağrısı, bulantı ve kusmanın eşlik etmesi. Bu tabloda testis dönmesi düşünülür ve saatler içinde organ kaybına yol açabilir.