Kekemelik nedir?

Kekemelik, konuşmanın akıcılığındaki bozulmadır. Sesler ve heceler tekrarlanır, uzatılır ya da konuşma bir anda tıkanır.

Üç tipik biçimi vardır. Tekrar: ka ka kalem. Uzatma: kaaaalem. Bloklar: sözcük söylenmek istenir ama ses hiç çıkmaz; bu, kişi için en zorlayıcı olanıdır.

Çoğunlukla iki ile beş yaş arasında başlar. Bu dönemde dil hızla gelişir ve çocuğun söylemek istedikleri, konuşma sisteminin kapasitesini aşar.

Bu yaşta görülen akıcısızlıkların büyük bölümü kendiliğinden geçer. Ancak bir bölümü kalıcılaşır ve ikisini baştan ayırmak her zaman mümkün değildir.

Kalıcılaşma olasılığını artıran durumlar bellidir: bir yıldan uzun sürmesi, ailede kekemelik öyküsü, erkek çocuk olmak, altı yaşından sonra da sürmesi, blokların ve gerginliğin belirginleşmesi, çocuğun durumun farkında olması ve kaçınmaya başlaması.

Kekemelik bir kaygı hastalığı değildir. Kaygı tabloyu ağırlaştırır ama nedeni değildir; bu ayrım önemsenmelidir çünkü ailelere sık sık heyecanlanmasın denir ve sorumluluk çocuğa yüklenir.

Aynı biçimde, ailenin tutumu kekemeliğe yol açmaz. Ancak tepkiler tabloyu belirgin biçimde etkiler.

En zararlı yaklaşım çocuğu düzeltmeye çalışmaktır: sözünü tamamlamak, yavaş konuş demek, derin nefes al demek ve tekrar ettirmek. Bunlar akıcılığı artırmaz, kaçınmayı ve gerginliği büyütür.

Erken müdahale sonucu belirgin biçimde değiştirir.

Değerlendirmeyi dil ve konuşma terapisti yapar. Konuşma örneği alınır; akıcısızlıkların tipi, sıklığı ve eşlik eden gerginlik incelenir.

Başlangıç yaşı, süresi, ailede öykü ve çocuğun durumun farkında olup olmadığı sorgulanır. Bu bilgiler kalıcılaşma olasılığını belirler.

Dilin diğer alanları da değerlendirilir; eşlik eden gecikme varsa plan genişletilir.

İşitme testi yapılır.

Erişkin yaşta ansızın başlayan kekemelikte nörolojik değerlendirme istenir; bu tablo çocukluk çağı kekemeliğinden farklıdır.

Tedavi yaşa göre farklıdır.

Okul öncesi çocuklarda dolaylı yaklaşımlar öne çıkar. Ailenin konuşma temposunu yavaşlatması, soru sayısını azaltması, kesintisiz dinlemesi ve konuşma için zaman tanıması tedavi programının parçasıdır.

Bazı programlarda aile, akıcı konuşmayı doğrudan ve yapılandırılmış biçimde pekiştirir; bu yöntem terapist eğitimiyle uygulanır.

Okul çağında ve sonrasında akıcılığı artıran teknikler öğretilir: yumuşak başlangıç, hız ayarı, geçiş çalışmaları.

Kaçınma davranışları üzerinde çalışılır. Zor sözcükten kaçmak kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kekemeliği besler.

Duygusal boyut ele alınır. Utanma, kaygı ve öz güven kaybı tedavi planının parçasıdır; gerekiyorsa ruhsal destek eklenir.

Okulla iş birliği kurulur: sırayla okuma düzeni, sunum uygulamaları ve zorbalığın önlenmesi konuşulur.

Kekemeliği geçiren bir ilaç yoktur.

İnternette ve çevrede önerilen nefes egzersizi paketleri, hızlı çözüm vaat eden kurslar ve ağız içi aygıtlar kanıtlanmamıştır.

Kekemeliğin riski konuşmanın kendisinden çok, çevresinde biriken kaçınma ve utançtır.

Kaçınma tablonun motorudur. Kişi zor sözcükleri değiştirir, konuşmayı gerektiren ortamlardan uzak durur, telefonla konuşmaz ve derste söz almaz. Bu davranışlar kekemeliği gizler ama büyütür.

Okul yaşamı etkilenir. Sözlü sınavlar, sunumlar ve sırayla okuma zorlayıcıdır; çocuk bildiğini gösteremez.

Zorbalık ve alay edilme ciddi bir risktir ve öz güven üzerinde kalıcı iz bırakır.

Sosyal kaygı ve depresyon eşlik edebilir; ergenlik döneminde bu risk artar.

Meslek seçimi daralabilir; kişi konuşma gerektiren alanlardan uzak durur.

Aile tutumu ayrı bir başlıktır. İyi niyetle yapılan düzeltmeler, sözü tamamlamak ve tekrar ettirmek çocuğun konuşma üzerindeki gerginliğini artırır.

Geç kalınan müdahale de bir risktir. Okul öncesi dönemde başlayan terapi belirgin biçimde daha iyi sonuç verir.

Korunma anlamında kekemelik önlenebilir bir tablo değildir; ancak seyri büyük ölçüde etkilenebilir.

Evde konuşma temposu yavaşlatılır. Ailenin yavaş ve sakin konuşması, çocuğa yavaş konuş demekten çok daha etkilidir.

Çocuğa konuşması için zaman tanınır; sözü tamamlanmaz ve acele ettirilmez.

Soru bombardımanı azaltılır; sohbet yorum ve paylaşım üzerine kurulur.

Göz teması korunur ve kesintisiz dinlenir.

Akıcısızlık anında yüz ifadesi değiştirilmez; sabırlı ve olağan bir tutum sürdürülür.

Çocuk ne söylediğiyle övülür, nasıl söylediğiyle değil.

Uyku düzeni korunur; yorgunluk akıcısızlığı artırır.

Acele ve zaman baskısı yaratan sabah düzeni gözden geçirilir.

Okulla iletişim kurulur ve zorbalık konusu açıkça ele alınır.

Kuşku varsa beklenmeden değerlendirme istenir.

Bu tabloda ailenin günlük tutumu, terapinin en büyük destekçisidir.

Konuşma temposu yavaşlatılır. Ailenin sakin ve duraklamalı konuşması, çocuğun konuşma hızını kendiliğinden düşürür.

Çocuk konuşurken kesilmez, sözü tamamlanmaz ve acele ettirilmez.

Yavaş konuş, derin nefes al ve tekrar söyle gibi yönergeler kullanılmaz. Bunlar akıcılığı artırmaz, gerginliği büyütür.

Akıcısızlık anında sabırla beklenir; göz teması korunur ve yüz ifadesi değiştirilmez.

Söylediği içerik üzerine yorum yapılır; söyleyiş biçimi üzerine değil.

Soru sayısı azaltılır. Sorular yerine paylaşım cümleleri kurulur: bugün şunu gördüm gibi.

Her gün birkaç dakika, kesintisiz ve tek çocuğa ayrılmış sohbet zamanı planlanır. Bu zamanda televizyon kapalı, telefon uzakta olur.

Sabah acelesi azaltılır; zaman baskısı akıcısızlığı artırır.

Uyku düzeni korunur.

Çocuk konuşmasından söz ederse konuşulur; konu kaçınılmaz. Bazı sözcüklerin bazen zor çıktığı sakin biçimde adlandırılabilir.

Kardeşler ve akrabalar bilgilendirilir; alay ve taklit engellenir.

Okulla iletişim kurulur: sırayla okuma sırasının önceden bilinmesi, sunum için alternatifler ve zorbalığın izlenmesi konuşulur.

Terapi seansları aksatılmaz ve ev çalışmaları uygulanır.

Hekime ya da terapiste başvurulması gereken durumlar şunlardır: kekemeliğin altı ayı aşması, blokların ve gerginliğin artması, göz kırpma ve baş hareketlerinin eklenmesi, çocuğun konuşmaktan kaçınmaya başlaması, okulda zorbalık, öz güven kaybı ve içe kapanma, erişkinde ansızın başlayan kekemelik.