D vitamini eksikliğinden korunmanın yolları

D vitamini eksikliği Türkiye'de sanılandan yaygın. Güneşi bol bir ülkede bunun şaşırtıcı gelmesi doğal, ama nedeni bilinince tablo anlaşılıyor.

D vitamini büyük ölçüde gıdadan değil, güneş ışığıyla ciltte üretiliyor. Kapalı ortamda geçen gün, güneş koruyucu, hava kirliliği ve kapalı giyim bu üretimi azaltıyor.

D vitamini ne işe yarar

En bilinen görevi kalsiyum emilimini sağlamaktır; kemik sağlığı doğrudan buna bağlıdır.

Kas gücü ve denge üzerinde de etkisi vardır; yaşlılarda düşük düzey düşme riskini artırır.

Bağışıklık sistemiyle ilişkisi araştırılan bir konudur. Eksikliğin giderilmesi yararlıdır, ancak yüksek doz takviyenin hastalıklardan koruduğu iddiası kanıtlanmış değildir.

Çocuklarda ileri eksiklik raşitizme, erişkinlerde kemik yumuşamasına yol açar.

Kimlerde daha sık görülür

Güneşe az çıkanlar ve kapalı ortamda çalışanlar ilk sıradadır.

Kapalı giyim tarzı olan kişilerde üretim belirgin biçimde azalır.

Koyu tenli kişilerde aynı süre güneşte daha az üretim olur.

İleri yaşta cildin üretim kapasitesi düşer.

Fazla kilolu kişilerde vitamin yağ dokusunda tutulur ve kan düzeyi düşük kalır.

Mide ve bağırsak ameliyatı geçirenler, çölyak ve iltihaplı bağırsak hastalığı olanlar emilim sorunu yaşar.

Karaciğer ve böbrek hastalıkları vitaminin etkin biçime dönüşümünü etkiler.

Gebeler, emziren anneler ve bebekler ayrı bir izlem grubudur.

Güneşten dengeli yararlanma

Üretim için kol ve bacakların açık olduğu kısa süreli güneşlenme yeterlidir; yanmaya gerek yoktur.

En verimli saatler öğle civarıdır ama bu saatlerde uzun süre kalmak cilt açısından risklidir. Kısa süre yeterlidir.

Camdan gelen güneş üretim sağlamaz; camın geçirmediği dalga boyu gereklidir.

Güneş koruyucu üretimi azaltır. Çözüm koruyucuyu bırakmak değil, güneşlenmeyi kısa tutup sonrasında korunmaktır.

Kış aylarında ülkemizin kuzeyinde üretim büyük ölçüde durur; bu dönemde beslenme ve gerekiyorsa takviye öne çıkar.

Beslenmeyle ne kadar alınabilir

Beslenmeyle yeterli düzeye ulaşmak çoğu kişide zordur, ama katkısı vardır.

En iyi kaynaklar yağlı balıklardır: somon, uskumru, sardalya ve hamsi.

Yumurta sarısı, karaciğer ve D vitamini eklenmiş süt ile tahıllar diğer kaynaklardır.

Mantarın güneş görmüş türleri de katkı sağlar.

Bitkisel beslenen kişilerde alım daha düşük kalır; bu grupta izlem yapılır.

Takviye konusunda dikkat edilecekler

Takviye kararı ve dozu hekim tarafından belirlenir. Herkesin aynı dozu kullanması uygun değildir.

Düzeyiniz basit bir kan tahliliyle ölçülür. Herkese rutin tarama önerilmez; risk grubundaysanız ve yakınmanız varsa istenir.

Yüksek doz takviyenin uzun süre kendi kararıyla kullanılması zararlıdır. Kanda kalsiyum yükselir; bulantı, kabızlık, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek taşı görülebilir.

Internette dolaşan çok yüksek doz protokolleri güvenli değildir.

Bebeklere doğumdan sonra hekimin belirttiği takviyenin verilmesi ulusal bir programdır ve aksatılmaz.

D vitamini yağda çözünür; yağ içeren bir öğünle alındığında daha iyi emilir.

Tedavi başlandıysa kontrol ölçümü hekimin belirttiği aralıkla yapılır.

Düzey ölçümünü doğru okumak

Sonuç raporunda birim ve referans aralığı laboratuvara göre değişebilir; kendi raporunuzdaki aralığa bakın.

Tek bir düşük değer, yakınmanız yoksa tek başına tedavi gerekçesi olmayabilir. Karar yakınma, risk grubu ve diğer kan değerleriyle birlikte verilir.

Kalsiyum ve paratiroit hormonu birlikte istenebilir; bunlar eksikliğin kemik üzerindeki etkisini gösterir.

Tedavi başladıktan sonra düzeyin hemen kontrol edilmesi yanıltıcıdır; kontrol zamanını hekiminiz belirler.

Düzey normale geldiğinde takviyeyi tümüyle bırakmak, risk grubundaysanız eksikliğin geri dönmesine yol açar. İdame planını sorun.

Ne zaman hekime başvurmalı

Sürekli halsizlik, kas güçsüzlüğü, kemik ve sırt ağrısı, sık kas krampı ve saç dökülmesi gibi yakınmalar varsa düzey ölçtürülebilir.

Çocuklarda geç yürüme, bacaklarda eğrilik, bilek ve diz bölgesinde genişleme, geç diş çıkarma ve büyümede yavaşlama beklenmeden değerlendirilir.

Yaşlılarda tekrarlayan düşmeler ve kolay kırık gelişmesi ayrı bir uyarı bulgusudur.

Gebelik planlıyorsanız ya da gebeyseniz düzeyinizi hekiminize sorun.

Takviye kullanırken bulantı, kabızlık, aşırı susama ve sık idrara çıkma başladıysa ilacı bırakıp başvurun.