Çocukta ateşe evde doğru yaklaşım

Çocuğun alnına dokunup sıcak hissetmek, çoğu ebeveynin en tedirgin olduğu anlardan biridir. Oysa ateş bir hastalık değil, vücudun enfeksiyonla savaştığını gösteren bir yanıttır.

Bu yazının amacı ateşi düşürmenin yollarını sıralamak değil. Asıl soru şu: hangi çocukta beklenir, hangi çocukta beklenmez.

Ateşi doğru ölçmek

Ateş, koltuk altından ölçüldüğünde 37,5 dereceyi, rektal ölçümde 38 dereceyi aştığında kabul edilir.

Elle dokunarak yapılan değerlendirme yanıltıcıdır; termometre kullanın.

Cıvalı termometreler kırıldığında zehirli olduğu için bırakılmıştır. Dijital termometre yeterlidir.

Üç aydan küçük bebeklerde en güvenilir yöntem rektal ölçümdür.

Kulaktan ve alından ölçen cihazlar pratiktir ama küçük bebeklerde daha az güvenilirdir.

Ölçümü kalın giysi çıkarıldıktan birkaç dakika sonra yapın.

Termometredeki sayı değil, çocuğun hâli

En önemli ölçüt, ateşin kaç derece olduğu değil çocuğun genel durumudur.

39 derece ateşi olan ama su içen, oyun oynayan ve size tepki veren bir çocuk, 38 derece ateşi olup halsiz yatan, uyandırılmakta zorlanan bir çocuktan daha iyi durumdadır.

Bu nedenle ateş düşürücü verildikten sonra çocuğun nasıl davrandığına bakın. Ateş bir miktar düştüğünde canlanıyorsa bu güven verici bir bulgudur.

Ateşin yüksekliği hastalığın ağırlığını göstermez.

Evde ne yapılır

Bol sıvı verin. Su, ayran, çorba ve çocuğun sevdiği içecekler olur; belirleyici olan miktardır, çeşidi değil.

İnce giydirin ve odayı serin tutun. Kalın giydirip terletmek ateşi yükseltir.

Huzursuzsa hekimin önerdiği dozda ateş düşürücü verilebilir. Doz yaşa değil kiloya göre hesaplanır.

Çocuklara aspirin verilmez.

İki farklı ateş düşürücüyü dönüşümlü vermek rutin bir öneri değildir; kendi kararınızla uygulamayın.

Ilık suyla silmek kısa süreli rahatlatabilir ama titremeye yol açıyorsa bırakın. Soğuk suyla ovmak, alkolle ve sirkeyle silmek uygun değildir ve zararlıdır.

Çocuğu yemeye zorlamayın; sıvı almaya devam etmesi yeterlidir.

Ateş düşürücü kullanımında sık hatalar

Dozu yaşa göre vermek en sık hatadır. Aynı yaştaki iki çocuğun kilosu belirgin biçimde farklı olabilir; doz kiloya göre hesaplanır.

Şurup şişesinin kapağıyla ya da mutfak kaşığıyla ölçmek güvenilir değildir. Kutusundan çıkan ölçekli kaşık ya da enjektör kullanılır.

Ateş düşmedi diye dozu erkene almak birikime yol açar. İki doz arasındaki süreye uyun.

Çocuğa erişkin ilacı ya da başka bir çocuktan kalan ilaç verilmez.

Aynı etken maddeyi içeren iki ayrı ürünü birlikte vermek, farkında olmadan doz katlamak demektir. Kutuların içeriğini okuyun.

Üç aydan küçük bebeklerde ateş düşürücü hekime danışmadan verilmez.

Kusan çocukta ilacın emilip emilmediği belli olmaz; bu durumu hekime bildirin.

Ateşin nedeni çoğu zaman basittir

Çocukluk çağı ateşlerinin büyük bölümü virüs kaynaklı üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır ve kendiliğinden geçer.

Orta kulak iltihabı, boğaz enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu ve bağırsak enfeksiyonları da sık nedenlerdir.

Diş çıkarma hafif bir ısı artışı yapabilir ama yüksek ateşi diş çıkarmaya bağlamak yanlıştır; bu düşünce gerçek nedeni gizler.

Aşı sonrası bir iki gün süren ateş beklenen bir yanıttır.

Ateşe eşlik eden bulgular nedeni gösterir: idrar yaparken ağlama idrar yolunu, kulağını çekiştirme kulağı, döküntü ise viral bir tabloyu düşündürür.

Bu nedenle hekime giderken ateşin yanında başka ne fark ettiğinizi de anlatın.

Ateşli havale konusunda bilinmesi gerekenler

Bazı çocuklarda ateş yükselirken kısa süreli kasılma olur. Bu tablo aileler için korkutucudur ama çoğunlukla iyi seyirlidir ve kalıcı hasar bırakmaz.

Havale sırasında çocuğu yan yatırın, ağzına hiçbir şey koymayın ve zorla tutmaya çalışmayın. Süreyi gözleyin.

İlk kez olan her havale hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Beş dakikayı aşan kasılma, arka arkaya tekrarlayan nöbetler ve sonrasında bilinci açılmayan çocuk için acil çağrı yapılır.

Ateş düşürücü vermek havaleyi önlemez; bu, yaygın bir yanlış bilgidir.

Ne zaman hekime, ne zaman acile

Üç aydan küçük bebeklerde her ateş için hekime başvurulur; bu yaşta beklenmez.

Acil başvuru gerektiren bulgular şunlardır: boynu öne eğememe, ense sertliği, bastırmakla solmayan döküntü, sürekli kusma, nefes almakta zorlanma ve göğüs kafesinde çekilme, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı, uyandırmakta güçlük, ilk kez görülen havale, idrar çıkışının belirgin azalması.

Üç günü aşan ateş, ateşin düşüp yeniden yükselmesi, kulak akıntısı, idrar yaparken ağlama ve topallama da değerlendirme gerektirir.

Bağışıklığı baskılanmış ve süreğen hastalığı olan çocuklarda eşik daha düşüktür; bu çocuklarda erken başvurun.

Çocuğunuzun hâlinden endişe duyuyorsanız ve nedenini tarif edemiyorsanız da başvurun. Ailenin sezgisi klinik olarak değerli bir bulgudur.